CSNR

Het Centraal Suriname Natuurreservaat beslaat ongeveer 1,6 miljoen hectare ongerept tropisch regenwoud in het westelijke en centrale deel van Suriname. Het gebied behoort tot de grootste beschermde natuurgebieden van Zuid-Amerika en staat bekend om zijn uitzonderlijke biodiversiteit en vrijwel onaangetaste ecosystemen.

Het reservaat beschermt het bovenstroomgebied van de Coppenamerivier en de bronnen van verschillende andere belangrijke rivieren, waaronder de Lucie-, Oost-, Zuid-, Saramacca- en Gran Rio. Door het gevarieerde landschap – met bergen, plateaus, valleien en laaglandbossen – komen hier verschillende ecosystemen voor die van grote waarde zijn voor natuurbehoud.

De bossen van het reservaat, zowel in het laagland als in de berggebieden, herbergen een indrukwekkende verscheidenheid aan planten. Tot nu toe zijn meer dan 5.000 soorten vaatplanten in het gebied verzameld en geregistreerd.

Ook de dierenwereld is zeer rijk. Het reservaat biedt leefgebied aan karakteristieke diersoorten van het Amazonegebied, zoals de jaguar, het reuzengordeldier, de reuzenrivierotter, de tapir en verschillende soorten luiaards. Daarnaast leven er acht soorten apen en ongeveer 400 vogelsoorten, waaronder de indrukwekkende harpij-arend, de kleurrijke rotshaan van Guyana en de rode ara.

Het Centraal Suriname Natuurreservaat werd in 1998 opgericht door drie bestaande natuurreservaten – Raleighvallen, Eilerts de Haan en Tafelberg – met elkaar te verbinden en het beschermde gebied aanzienlijk uit te breiden. Hierdoor ontstond een immens natuurgebied van ongeveer 1.592.000 hectare, dat circa 11% van het grondgebied van Suriname beslaat.

Het reservaat bestaat grotendeels uit primair tropisch regenwoud in west-centraal Suriname en maakt deel uit van het Guyanaschild, binnen het grotere Amazonegebied. Het beschermt het bovenstroomgebied van de Coppenamerivier en de bronnen van verschillende andere belangrijke rivieren. Door de grote variatie in landschap, hoogte en bodemsoorten kent het gebied een uitzonderlijke rijkdom aan ecosystemen en habitats.

In het reservaat bevinden zich verschillende opvallende geologische formaties, zoals granieten inselbergen die tot ongeveer 360 meter boven het omliggende bos uitsteken. Ook ligt hier de oostelijkste tepui (tafelberg) van het Guyanaschild. In het zuiden bevindt zich het Wilhelminagebergte, met als hoogste punt Julianatop (1.230 meter) – het hoogste punt van Suriname.

Het reservaat heeft een grote natuurwaarde door zijn enorme omvang en zijn vrijwel onaangetaste staat. Het gebied is grotendeels onbewoond en nauwelijks beïnvloed door menselijke activiteiten. In de berg- en laaglandbossen komen bijna 5.000 soorten vaatplanten voor, waarvan vele endemisch zijn. Daarnaast zijn er moerasbossen, savannes en droge vegetatie op granieten rotsformaties.

Onder de ongeveer 400 vogelsoorten bevinden zich indrukwekkende soorten zoals de harpij-arend, de rotshaan van Guyana en de rode ara. Ook leven er talrijke zoogdieren, waaronder de jaguar, het reuzengordeldier, de reuzenrivierotter, de laaglandtapir en acht soorten primaten.

Een groot deel van het reservaat is nog niet volledig wetenschappelijk onderzocht. Het werkelijke aantal planten- en diersoorten kan daarom nog veel hoger liggen. In verschillende delen van het gebied zijn bovendien precolumbiaanse artefacten en rotstekeningen (petrogliefen) gevonden langs rivieren en kreken, wat wijst op een mogelijk belangrijk cultureel erfgoed dat nog grotendeels verborgen ligt in dit uitgestrekte en moeilijk toegankelijke gebied.

UNESCO-criteria

Criterium (ix)

Het reservaat omvat een uitzonderlijke variatie aan landschappen en bodemsoorten. De hoogte varieert van ongeveer 25 meter tot 1.230 meter boven zeeniveau, wat bijna het volledige hoogtebereik van Suriname omvat. Deze omstandigheden hebben geleid tot een grote verscheidenheid aan ecosystemen, habitats en ecologische niches van wereldwijde betekenis.

Naast uitgestrekte laaglandregenwouden komen er ook moerasbossen, zeldzame rots-savannes en spectaculaire granieten inselbergen voor. Elk van deze landschappen herbergt gespecialiseerde planten- en diersoorten.

Deze variatie maakt het mogelijk dat soorten zich blijven aanpassen aan veranderingen in hun omgeving en zich kunnen verplaatsen tussen verschillende habitats. Het reservaat behoort daardoor tot de weinige gebieden in het Amazonegebied waar uitgestrekte en vrijwel ongerepte bossen nog intact zijn en waar natuurlijke ecologische processen grotendeels zonder menselijke invloed plaatsvinden.

De aanwezigheid van gezonde populaties van grote roofdieren, zoals de jaguar, bevestigt de vrijwel ongestoorde staat van het ecosysteem. Hierdoor vormt het gebied een belangrijke wetenschappelijke referentie voor onderzoek naar natuurlijke bosdynamiek.

Criterium (x)

Het gebied bevat een uitzonderlijke rijkdom aan planten- en diersoorten, waarvan veel soorten endemisch zijn voor het Guyanaschild en wereldwijd kwetsbaar of bedreigd zijn.

Door de ligging aan de oostelijke rand van het Precambrium Guyanaschild heeft het reservaat een unieke samenstelling van soorten vergeleken met andere delen van de regio. Tot nu toe zijn ongeveer 6.000 plantensoorten geregistreerd, hoewel de inventarisaties nog niet volledig zijn.

Van de 1.890 gewervelde diersoorten die in Suriname bekend zijn, zijn er minstens 65 endemisch voor het land, en veel daarvan komen waarschijnlijk ook in dit reservaat voor. Sommige soorten komen zelfs alleen voor op specifieke plekken binnen het reservaat, bijvoorbeeld op individuele granieten inselbergen met hun unieke leefomstandigheden.

Het grote, ongerepte gebied is van groot belang voor het voortbestaan van zeldzame soorten zoals de rotshaan van Guyana en de reuzenrivierotter. Wetenschappelijke expedities ontdekken bovendien regelmatig nieuwe planten- en diersoorten die nog niet eerder door de wetenschap zijn beschreven.

Integriteit

Terwijl grote delen van het Amazonegebied en het Guyanaschild snel veranderen door houtkap, jacht, mijnbouw en nederzettingen, blijft het Centraal Suriname Natuurreservaat grotendeels intact. Door de afgelegen ligging en moeilijke toegankelijkheid is het gebied vrijwel vrij gebleven van menselijke activiteiten.

De ontoegankelijkheid vormt feitelijk een natuurlijke bufferzone van ongeveer 160 kilometer rondom het reservaat. Hierdoor blijven de ecosystemen goed bewaard en zijn populaties van planten en dieren groot genoeg om duurzaam te blijven bestaan.

Tegelijkertijd betekent de afgelegen ligging dat natuurbeheer en onderzoek moeilijker te organiseren zijn. Naarmate de druk van economische ontwikkeling rond het reservaat toeneemt, kunnen er in de toekomst bedreigingen ontstaan die invloed hebben op de natuurlijke processen binnen het gebied.

Bescherming en beheer

De natuurreservaten die later samen het Centraal Suriname Natuurreservaat vormden, werden oorspronkelijk ingesteld in de jaren zestig. In 1998 werden ze samengevoegd en uitgebreid tot het huidige reservaat, dat volledig staatseigendom is.

De belangrijkste wettelijke basis voor bescherming is de Natuurbeschermingswet van 1954, die activiteiten verbiedt die de integriteit van natuurreservaten kunnen aantasten. Volgens deze wet is de Surinaamse Bosdienst (LBB) verantwoordelijk voor het beheer van alle natuurreservaten.

De dagelijkse uitvoering van het beheer ligt bij de afdeling Natuurbeheer (NB) van LBB. Deze werkt samen met STINASU (Stichting voor Natuurbehoud in Suriname), een semi-overheidsorganisatie die zich richt op natuurtoerisme en wetenschappelijk onderzoek.

Voor het reservaat worden beheerplannen opgesteld voor periodes van vijf jaar, aangevuld met operationele plannen. Hoewel er geen permanente bewoners in het reservaat zijn, is overleg met omliggende gemeenschappen belangrijk, omdat sommige Marron- en inheemse Trio-gemeenschappen mogelijk indirect geraakt zijn door de instelling van het reservaat.

Uitdagingen voor de toekomst

Een belangrijke uitdaging voor het beheer van het reservaat is het gebrek aan financiële middelen en capaciteit. Om dit aan te pakken werkt de Surinaamse overheid samen met internationale natuurbeschermingsorganisaties en multilaterale instellingen.

Duurzame financieringsstrategieën zijn nodig om het reservaat ook op lange termijn goed te beschermen. Toerisme staat nog in de kinderschoenen, maar kan op beperkte schaal bijdragen aan onderzoek en beheer, bijvoorbeeld via toegangspunten bij enkele landingsbanen.

De grootste potentiële bedreigingen op lange termijn zijn echter de rijke minerale en houtvoorraden in en rond het reservaat. In de omgeving zijn concessies verleend voor exploratie naar hout en mineralen. Zo vindt er goudprospectie plaats aan de noordrand van het gebied en zijn er bauxietvoorraden bevestigd in het Bakhuisgebergte ten westen van het reservaat.

Zorgvuldige planning en evaluatie van toekomstige ontwikkelingen zijn daarom noodzakelijk om te voorkomen dat activiteiten plaatsvinden die onverenigbaar zijn met de Werelderfgoedstatus van het gebied. Het instellen van een bufferzone kan helpen om economische ontwikkeling en natuurbehoud beter in balans te brengen.